Robert Louis Stevenson escribiu que aquela illa gardaba un tesouro, e aquel neno non parou até dar con el.
Moitos nenos como aquel de Stevenson deron co tesouro da illa de Ons, desde Álvaro de las Casasa Staffan Mörling, e o tesouro daba que atopar: non estaba soterrado, nin agachado nunha adega, nin custodiado nunha fortificación. De feito o tesouro de Ons nin siquera se trataba dunha morea de xoias e moedas descansando dentro dun baúl medio enferruxado. Iso si, para atopalo era preciso ser un pouco neno, deixarse emocionar, sintonizar coa emisión das súas ondas.
Esta semana realizamos unha actividade de lectura compartida co alumnado de 1º ESO do club a partir da obra A lavandeira de San Simón, desenvolvida tras a visualización da película San Simón no cine de Seixo no 1º trimestre do curso. A proposta permitiu establecer unha conexión entre o relato literario e o contexto histórico da illa de San Simón.
A lectura deste libro resultou especialmente interesante para o alumnado, xa que permitiu resolver moitas das dúbidas que xurdiran tras o visionado previo da película. A actividade deu lugar a reflexións compartidas que axudaron a interpretar os acontecementos e a contextualizar mellor o momento histórico no que se desenvolve a historia. A través da lectura puideron afondar nos personaxes e descubrir detalles que non aparecían na adaptación audiovisual.
O alumnado de 2º de ESO participou nun club de lectura arredor do libro Mi hermana vive sobre la repisa de la chimenea, da escritora Annabel Pitcher. Durante a sesión compartiron a súa opinión sobre a lectura e expresaron os sentimentos e emocións que espertou neles a historia. A continuación, sacaron distintos obxectos dun carriño da compra e asociaron cada un deles aos diferentes personaxes do libro, reflexionando sobre o seu significado. Para rematar a sesión, e tomando como punto de partida un fragmento do libro, traballaron en pequenos grupos na creación dunha nova historia, uns encargáronse de elaborar o nó, mentres que outros imaxinaron o desenlace. Nunha fase posterior, xuntarase o traballo de todos os grupos para dar forma a unha nova narración colectiva creada a partir da lectura compartida.
Para a 1ª xuntanza do club de lectura de 3º ESO seleccionamos a obra El curioso incidente del perro a medianoche, a partir da cal se realizaron diferentes actividades de comprensión, reflexión e expresión creativa. O alumnado participou nun debate inicial no que se comentaron as primeiras opinións sobre a narración e sobre a forma de percibir o mundo a través do protagonista.
Posteriormente, realizouse unha actividade de empatía na que se analizaron situacións da vida cotiá desde a perspectiva do personaxe principal, o que permitiu reflexionar sobre a diversidade e as distintas formas de interpretar a realidade. Desenvolvéronse tamén debates sobre a confianza e as relacións familiares, que xeraron un interesante intercambio de opinións entre o alumnado.
No 3º trimestre, en 1º ESO, lemos Adeline, unha homenaxe moderna de María Solar a Carmilla, o primeiro clásico de vampiros.
Tras a lectura da obra lanzáronse as seguintes preguntas sobre a obra para establecer un debate:
Que parte do libro che pareceu máis dura?
Se puideses falar con Adeline, que lle dirías?
Cres que é importante contar historias como esta? Por que?
Que valores transmite a historia de Adeline?
Propúxose ao alumnado analizar os movementos forzados da protagonista e comprender a realidade dos exilios, localizando nun mapa todos os lugares polos que pasou Adeline e investigar brevemente sobre os campos de concentración franceses, o papel das mulleres refuxiadas, ou a represión franquista. Tamén falamos sobre o papel das mulleres na medicina durante o século XX, e como Adeline, como profesional da saúde, rompe estereotipos da súa época.
Despois da lectura da obra O que sei do silencio, de Andrea Maceiras, reflexionamos no club de 2º ESO arredor dos temas principais que se tocan na novela: o acoso escolar e as súas consecuencias, a responsabilidade individual fronte á inxustiza, o prezo do silencio, a amizade, a culpa, o perdón…
Algunhas das actividades propostas complementarias á lectura foron:
- A elaboración dun diario onde cada alumno e alumna debía escribir varias entradas como se fosen Uxía, desde o momento no que volve ao instituto ata o final da charla, e reflectir nel os sentimentos vividos.
- Por parellas, o alumnado debía crear diálogos como se fosen Uxía ou Andrea para gravar un podcast. O texto tiña que conter emocións que no libro nunca chegaron a verbalizarse: culpa, dor, medo, desexo de amizade, etc.
O alumnado do club de lectura de 3º e 4º ESO leu “Ocho señales. Cuestión de vida o muerte”, un libro que relata en primeira persoa a terrible experiencia de violencia machista de Noelia Míguez Vázquez.
Onte Noelia visitou o Illa de Ons para transmitir ao noso alumnado os sinais que nos deben alertar ante unha posible situación de violencia de xénero e como deberiamos actuar ante eles. Contou a súa historia de maltrato sufrida con pouco menos de 20 anos, desde os primeiros desplantes ata as oito navalladas que unha noite case rematan coa súa vida, e do duro proceso de recuperación para poder vivir de novo sen medos.
A lectura desta adaptación de Veinte mil leguas de viaje submarino, de Julio Verne, serviunos para traballar co alumnado de 1º ESO distintos aspectos da obra e propor un debate no que se analizaron as características dos distintos personaxes: a moralidade e a procura da xustiza na figura do Capitán Nemo ou a cooperación e a lealtade entre o profesor Pierre Aronnax, o seu criado Conseil e o arpoador Ned Land, que lles permite superar as adversidades ás que se enfrontan. Falamos tamén da fraxilidade dos ecosistemas mariños e da importancia da súa conservación, así como dos avances científicos e tecnolóxicos da época, como a construción do Nautilus ou os inventos do Capitán Nemo.
Como actividade complementaria á lectura, o alumnado visitou o Museo Massó e participou nunha serie de propostas relacionadas coa navegación e a orientación marítima. Puidemos ver unha exposición articulada ao redor da idea da conquista do mar, dedicada a disciplinas como a astronomía, a xeografía e a construción naval. Explicáronnos o funcionamento de distintos instrumentos de navegación, entre eles o astrolabio, usado para determinar a posición das estrelas e observar o seu movemento, medir distancias ou calcular a latitude a partir da hora.
Ademais, o alumnado fabricou un planisferio celeste (o astrolabio é un predecesor do moderno planisferio), a partir de dous discos de cartolina xiratorios, e fixeron prácticas de identificación de estrelas e constelacións. Tamén aprenderon a realizar distintos nós mariñeiros e a partir dun destes deseños elaboraron un chaveiro.
En 3º ESO o alumnado leu dous relatos de Edgar Allan Poe:
O escaravello de ouro, un texto de aventuras e misterio, onde o protagonista, co seu amigo e un antigo escravo chamado Júpiter, tenta descifrar un criptograma que leva ao lugar onde está escondido un tesouro pirata.
Os crimes da rúa Morgue, relato no que o detective afeccionado Auguste Dupin resolve un asasinato brutal en París que a policía non logra explicar.
En pequeno grupo, algúns alumnos e alumnas debateron sobre o que máis lles gustou de cada un dos dous relatos e sobre as dificultades atopadas na súa lectura. A maioría concorda en que o uso do autor de frases longas, referencias cultas e un vocabulario ás veces complexo, así como a densidade dos detalles técnicos, dificultou a súa comprensión xeral.
Despois de ler no 1º trimestre Invisible, de Eloy Moreno, escollemos como seguinte lectura de 2º ESO a obra Redes, coaidea de fomentar a lectura crítica, a reflexión emocional e a conexión entre os temas centrais das dúas novelas: o acoso escolar, a identidade, a amizade e o impacto das redes sociais.
Propúxose ao alumnado facer unha análise comparativa das dúas obras, relacionando os temas principais e reflexionando sobre a evolución da narrativa e da mensaxe do autor. Por parellas, o alumnado debía identificar:
O conflito central.
Os sentimentos dos protagonistas.
O papel dos demais personaxes.
Como inflúen os medios ou a súa ausencia na historia: invisibilidade / sobreexposición.
A partir desta última idea establecemos un debate arredor deses dous extremos, invisibilidade e hipervisibilidade, co fin de estimular o pensamento crítico arredor da identidade dixital e a presión social. O alumnado debía apoiar os seus argumentos con exemplos das obras e experiencias reais (persoais ou coñecidas).
Propúxose elaborar en grupo un produto audiovisual reflexionando sobre o uso responsable das redes sociais, que incorporase unhas normas de comportamento en redes, protocolos de denuncia de contido ofensivo e espazos de apoio para quen se sente acosado/a.
A volta ao mundo dun forro polar vermello, de Wolfgang Korno, libro que recibiu o premio alemán ao mellor libro xuvenil de divulgación científica, seleccionouse como lectura do club coa intención de axudar ao alumnado a cuestionar as relacións que se establecen no comercio do mundo globalizado. Dada a importancia e interese do seu contido, a coordinadora dos clubs decidiu propoñelo como lectura obrigatoria nos dous grupos de 4º ESO.
Neste labirinto do mercado internacional serve de fío narrativo a historia dun escritor que ve na televisión a un inmigrante a bordo dun caiuco vestido cun forro polar vermello que el mesmo tirara ao colector uns meses atrás. Como chegou o seu forro polar a esa persoa? E como se fabricou a peza e chegou ao armario do escritor?
Tras a súa lectura preguntámonos distintas cuestións como de onde vén a tea da camiseta que levamos posta ou quen a coseu e en que circunstancias ou onde se fabricou o caderno que temos enriba da mesa.
Por último, cada integrante do club, realizou un pequeno discurso ("elevator pitch") de vinte segundos, escollendo previamente o tema de debate: globalización, explotación laboral, emigración, etc. Temas que foron tratados ao longo do libro de forma moi documentada.
O club de lectura MANGA, formado por alumnado dos diferentes niveis educativos, reuniuse en varias ocasións durante este trimestre para ler e comentar distintos aspectos deNeon Genesis Evangelion. Vol 1, unha adaptación ao manga do anime homónimo creado por Yoshiyuki Sadamoto.
Esta semana a biblioteca adquiriu unha serie de títulos para que o alumnado deste club poida elixir lecturas para o vindeiro curso e vaia ideando actividades vinculadas a cada unha delas.
A biblioteca do centro acolleu hoxe unha actividade teatral arredor da obraO valo, na que tivemos a sorte de contar co autor da mesma, Carlos Labraña. Esta obra dramática, proposta como lectura do club para 1º ESO polo “Día da Paz”, fixo reflexionar ao alumnado sobre a igualdade entre as persoas, os límites irracionais establecidos polo poder e a necesidade urxente de acabar coas inxustizas no mundo. O alumnado caracterizouse e dramatizou, poñéndose na pel dos distintos personaxes da historia, demostrando que o IES Illa de Ons segue a ter unha canteira de artistas!
O club de lectura de 3º ESO xuntouse esta semana para falar de dous libros que tratan problemas que afectan na actualidade a moitos mozos e mozas, por un lado a ludopatía e as apostas en xogos ou competicións e por outro determinadas condutas perigosas nas redes sociais. "A lebre mecánica" de Ledicia Costas e "Que me pare o corazón se te esquezo" de Andrea Maceiras, permitiron adentrarnos en mundos moi perigosos e de fácil accesibibilade para a xuventude.
As cousas entre Nana e Corvo ultimamente non van nada ben. Conseguiran construír un mundo onde compartían todo: películas, música, manga, videoxogos... Non querían separarse nunca. Mais iso era antes. Agora Corvo desaparece durante horas e non conta onde vai. Cando Nana lle pregunta que lle pasa, enfádase. No seu grupo de amigos ninguén comprende que lle sucede. Desde que empezou a ir en serio coas apostas semella outro. O que antes era pura diversión converteuse nun pesadelo. Case sen decatarse, Corvo acaba metido nunha rede de problemas da que semella imposible saír.
Sinopse publicada pola Editorial Xerais
Blue Shiva é a deusa das redes sociais. Na súa popular canle aparecen os retos virais máis arriscados. Pero tamén é unha deusa fráxil. A noite en que decide camiñar polo bordo dun edificio de dez andares, só desexa que a chuvia deteña a súa ousadía. Porén, Nordestal é unha cidade ventosa, e Blue Shiva precipítase ao seu propio abismo. Axiña as redes sociais difunden a nova da súa morte. Do outro lado da pantalla, Ada, que non pode crer que Blue Shiva xa non exista, pídelle axuda á súa irmá xemelga, Lúa, e convértea en cómplice involuntaria. Pola súa banda, Gabriel regresa a Nordestal guiado polos latexos do seu corazón. Narrada a dúas voces, Que me pare o corazón se te esquezo é unha historia sobre ese mar que nos axita por dentro e sobre aquel que se abre alén das nosas pantallas, tinguido pola peor sombra e, ao tempo, capaz da maior luz.
Para conmemorar a data de hoxe, Día da Paz, a coordinadora dos Clubs de Lectura propón para 1º ESO a obra “O valo”, de Carlos Labraña.
"No medio do deserto, o Soldadiño de Chumbo, un neno soldado, chanta unha bandeira e coloca un valo de arame xusto onde o mapa marca a fronteira. Do outro lado do valo, Sahara, unha rapaza que foxe da guerra, trata de convencelo de que a deixe pasar, xa que está procurando un pozo onde saciar a súa sede. Peza dun único lance para dous personaxes coa guerra de Siria como pano de fondo, “O valo” propón unha emocionante reflexión sobre a igualdade e a paz entre todas as persoas e comunidades."
Sinopse publicada por Editorial Xerais
Durante as vindeiras xuntanzas do club faremos unha lectura dramatizada, na que o alumnado caracterizarase interpretando os distintos personaxes da obra.
Este curso retomamos no centro Miserábeis. O Musical, un proxecto de carácter interdisciplinario baseado na obra de Víctor Hugo, no que a nosa Comunidade Educativa traballou con grande dedicación durante os cursos 18/19 e 19/20. En marzo de 2020 a pandemia impediu a súa continuidade e agora o claustro do centro aprobou poñelo novamente en marcha, facendo partícipe ao alumnado, profesorado, persoal non docente, nais e pais do IES Illa de Ons.
Desde a biblioteca seleccionáronse tres adaptacións da obra mestra de Víctor Hugo para a súa lectura nos grupos de 2º ESO, 3º ESO e 4º ESO. Deste xeito facilitarase ao alumnado coñecer mellor a historia de Jean Valjean e dos personaxes de todas as clases sociais que o rodean, na Francia do século XIX.
Este mes de outubro iniciamos as primeiras actividades dos clubs de lectura lendo a obra de banda deseñada "Subnormal", unha historia real de acoso escolar, guionizada por Fernando Llor e debuxada por Miguel Porto. Iñaki Zubizarreta, ex xogador de baloncesto que sufriu acoso durante a súa etapa escolar, é o protagonista deste durísimo relato ilustrado.
Tras ler o libro organizamos na biblioteca dúas xuntanzas co alumnado de 1º ESO, nas que realizamos distintas actividades co obxectivo de rachar cos prexuízos e fomentar a empatía. Reflexionamos sobre os alcumes e sobrenomes que damos aos demais, os roles que podemos atopar na maioría de situacións de acoso e como debemos actuar para evitalas ou darlles unha solución. Por último fixemos unha posta en común dos sentimentos que espertou en nós a lectura deste libro.
A última proposta de lectura para o club de 4º ESO foi "La voz que no cesa", a biografía gráfica sobre Miguel Hernández de Ramón Pereira e Ramón Boldú. Tras a lectura tivemos ocasión de reflexionar sobre distintos aspectos da obra:
Os aspectos que nos chamaron a atención en termos de estilo visual.
Como se abordan temas como a guerra, o compromiso político e a poesía.
A importancia do contexto histórico e cultural na historia.
A mensaxe principal que o autor intenta transmitir.
O equilibrio no uso de imaxes e texto. Predomina un sobre o outro?
Os elementos visuais que axudan a transmitir as emocións e sentimentos dos personaxes na historia.
O impacto como novela gráfica no xénero e na representación da vida e obra de Miguel Hernández.
O pasado mércores tivemos unha visita moi especial no Illa de Ons, Anxo Rajó veu presentar o libro "Francisco Fernández del Riego, galeguista de acción e cultura” da editorial Ir Indo, unha biografía escrita no 2000 por Xosé Luís Franco Grande, aumentada nesta edición por Anxo Rajó. Anxo profunda nesta revisión na vida e obra de Don Paco, completando o traballo de Franco Grande e coas aportacións de Marián Vidal e Bieito Ledo.
Despois da presentación o alumnado tivo ocasión de participar nun kahoot con preguntas sobre o libro e de conversar co seu antigo profesor para recordar vellos tempos. Os gañadores e gañadoras da proba foron agasallados coa biografía dedicada polo autor.
Escultura do Capitán Nemo e buzos do Nautilus na praia de Cesantes
O 18 de febreiro de 1868, o capitán Nemo chegaba á Ría de Vigo a bordo do Nautilus para facerse cos tesouros de Rande. O capítulo VIII da segunda parte do libro "20.000 leguas de viaxe submarina", dá a coñecer a batalla librada en outubro de 1702 durante a Guerra de Sucesión entre españois e ingleses e que deu como resultado o afundimento da “Frota de Ouro”, cargada con tesouros procedentes do continente americano.
"O capitán levantouse e rogoume que o seguise. Obedecinlle, xa recuperado o meu sangue frío. O salón estaba escuro, pero a través dos cristais transparentes refulxía o mar. Mirei.
Nun radio de media milla en torno ao Nautilus as augas estaban impregnadas de luz eléctrica. Víase claramente o fondo areoso. Homes da tripulación equipados con escafandras ocupábanse de inspeccionar bocois medio podrecidos, cofres desfeitos no medio de restos ennegrecidos. Das caixas e dos barrís escapaban lingotes de ouro e prata, fervenzas de piastras e de xoias. O fondo estaba sementado deses tesouros. Cargados do precioso botín, os homes regresaban ao Nautilus, depositaban nel a súa carga e volvían emprender aquela inesgotable pesca de ouro e de prata.
Comprendín entón que estabamos no escenario da batalla do 22 de outubro de 1702 e que aquel era o lugar no que se afundiron os galeóns fretados polo goberno español. Alí era onde o capitán Nemo cubría as súas necesidades e lastraba con aqueles millóns ao Nautilus."
Pero o suposto tesouro de Rande non foi só froito da imaxinación de Julio Verne, senón que desde hai decenas de anos foron moitos os que tentaron a súa procura. Aínda que se descoñece o paradoiro dos seus tesouros e se os coñecidos como "Galeóns de Rande" seguen mergullados ou non entre a Illa de San Simón e a Ponte de Rande, o certo é que este lugar deu orixe a multitude de historias e lendas.
Como actividade complementaria á lectura do libro "20.000 leguas de viaxe submarina", esta semana viaxamos por mar desde Cangas ata a Enseada de San Simón para visitar o Museo de Meirande e coñecer o acontecido na famosa Batalla de Rande, o patrimonio industrial e histórico desta zona e os tesouros arqueológicos e culturais da época. A continuación desembarcamos na Illa de San Simón, unida á illa de San Antón por unha ponte, na que descubrimos a súa interesante historia como mosteiro, lazareto, cárcere e fogar para nenos orfos.
Placa conmemorativa dedicada ao Capitán Nemo e á tripulación do Nautilus na Illa de San Simón
O alumnado de 2º ESO que forma parte do club de lectura reuniuse hoxe na biblioteca para debater sobre a obra de María Solar "Os nenos da varíola", unha novela baseada nun importante feito histórico, protagonizado por un grupo de nenos orfos que, brazo a brazo, levaron a vacina da varíola a América. A viaxe, organizada en 1803 polo doutor Balmis e coa importante participación da enfermeira Isabel Zendal, supuxo a primeira expedición sanitaria a nivel mundial.
